پرورش پرندگان زینتی

پرورش طیور * پرندگان زینتی(قناری,فنچ,سهره,مرغ عشق,کبوتر و.......)

مرغ شاخدار

 

مرغ شاخدار

 

مرغ شاخدار جزء راسته گالي فرميس، خانواده فزان ها و زيرخانواده نوميدين طبقه بندي مي شود. مرغ هاي شاخدار بر حسب ضمائم موجود در سربه سه فرم ظاهر مي گردند. موطن اصلي آنها آفريقا است.
مرغ هاي شاخدار به شكل گله اي زندگي كرده و به آنها مرغ مصري و مرغ فرعون نيز اتلاق مي شود. اين پرنده، علاوه بر حشرات و مارها، علاقه زيادي به خوردن جوانه هاي گياهي مخصوصا جوانه هاي بادام زميني دارند. در زمان هاي قديم، مرغ شاخدار نزد مصريان پرنده اي مقدس به شمار مي رفت، اهلي كردن آنها را به يونانيان و رومي ها نسبت مي دهند.
اين مرغان به علت دارا بودن بدني قوي و نسبتا گرد و توپر جلب توجه مي كنند. بال هاي آنها كوتاه بوده و قدرت چنداني جهت پرواز كردن ندارند، دم آنها مانند دم مرغ خانگي پهن نبوده و ظاهري همانند آنها ندارند.
تكامل پرهاي بدن به صورت كامل و اكثر آنها كوتاه و به رنگ خاكستري است. سر آنها پرهاي كمي داشته و منقار نسبا بزرگ و شاخي رنگ آنها سبب سبب جلب توجه بيننده مي شود. در سطح منقار رنگ قرمز و در بعضي موارد رنگ زردي جلب توجه مي كند كه به تدريج به زايده اي قرمز رنگ تبديل مي شود. به همين علت اين دسته از مرغان را مرغ شاخدار مي گويند. در برخي انواع آنها اين زائده به صورت برجستگي كاكل مانندي ديده مي شود كه باعث شده حتي به آنها كلاهدار يا كاكلي هم اطلاق شود. در جنس نر اين پرنده زائده كلاه مانند قدري بزرگتر است و در صورتي كه فرد بيننده داراي آشنايي لازم و تجربه كافي باشد، مي تواند از روي اين مشخصه جنسيت پرنده را تشخيص دهد. 

مرغ شاخدار كلاهدار و مرغ شاخدار كاكل دار
نوع وحشي اين پرنده سالي يك يا دو بار اقدام به لانه سازي كرده و حدود 10 تخم نيز مي گذارد. اين راندمان ناچيز در نوع اهلي آن به طور قابل ملاحظه اي افزايش داده شده است.
مخصوصا در اين مورد، فرانسوي ها و ايتاليايي ها به طور گسترده اي كار كرده اند. تفكيك جنس در جوجه هاي يكروزه براساس فرم رويش پرها و نيز به روش ژاپني امكان پذير است. مرغ هاي شاخدار در سن 7-6 ماهگي به سن بلوغ رسيده و در اين سن وزني حدود 2-7/1 كيلوگرم خواهند داشت. آنها را اغلب با روش بستر و يا نسبت 4 ماده به يك نر نگهداري مي كنند.
    
مديريت پرورش

مرغ هاي شاخدار پرورشي از لحاظ جنس تفكيك شده و در سالن هاي نيمه تاريك بر روي بستري از سبوس گندم يا مواد ديگر نگهداري مي شوند. تعداد 8-6 قطعه آن را مي توان در واحد سطح جاي داد. از سن 6-5 هفتگي از چوب هاي خواب و جعبه فضولاتي كه 30 درصد از سطح سالن را اشغال مي نمايند استفاده مي كنند. براي هر 6 قطعه مرغ شاخدار يك متر چوب خواب منظور مي شود. معمولا سعي مي نمايند كه سن بلوغ را در آنها به تعويق بيندازند تا درصد باروري را افزايش داده و اندازه تخم ها را به حالت يكنواخت در آورده و تعداد آنها را فزوني بخشند. با اجراي برنامه هاي نوري به اين هدف دست مي يابند كه به نمونه اي از آن اشاره مي گردد:
    
 روشنايي برای جوجه ها تا 10 روزگي هر روز 24 ساعت   

از 14-10 روزگي هر روز 21 ساعت نور دريافت مي كنند/ سپس اين مدت به مرور كاهش يافته، چنان كه از هفته سوم تا بيست و ششم به 7 ساعت مي رسد./ بين سنين 26 تا 28 هفتگي مدت روشنايي را تدريجا به 14 ساعت افزايش مي دهند.
شدت نور در سه روز اول زندگي 3 وات براي هر مترمربع سطح سالن و سپس 3/0 وات براي همين سطح تا سن 26 هفتگي است. معمولا از 26 هفتگي كه مرغ هاي شاخدار را به قفس ها منتقل مي نمايند، شدت نور تا 28 هفتگي مجددا 3 وات به ازاء هر مترمربع خواهد بود.
براي مرغ هاي شاخدار در حال رشد نيز مشابه همين برنامه نوري را مي توان اعمال نمود، با اين تفاوت كه از 21 هفتگي به بعد به ازاء هر هفته يك ساعت به مدت روشنايي افزوده، به طوري كه در جابه جايي آنها از بستر به قفس در هفته 28، مدت روشنايي به 14 ساعت برسد.
مرغ هاي شاخدار پرورشي را 90-80 درصد در قفس و در سالن هاي نيمه تاريك با تهويه مناسب نگهداري مي كنند. چون مرغ هاي شاخدار نسبت به صدا و ورود ناگهاني اشخاص و روشن و خاموش شدن چراغ عكس العمل نشان داده و اكثرا شديد مي ترسند، لذا استفاده از سالن هاي نيمه تاريك توصيه مي شود.
معمولا تغيير روش نگهداري از بستر به باطري براي نرها از هفته بيست و چهارم و براي مرغ هاي شاخدار در هفته بيست و ششم صورت مي گيرد. اين باطري ها اغلب سه طبقه و مشابه باطري هايي است كه براي مرغ ها مورد استفاده قرار مي گيرند.
از آن جا كه مرغ هاي شاخدار در روش بستر به آبخوري هاي ناوداني عادت مي كنند و تغيير اين عادت به آبخوري قطره اي در روش قفس به درازا مي كشد و اختلالاتي در توليد و بنيه آنها به وجود مي آيد، لذا بايد 4-3 هفته قبل از تغيير روش، ضمن استفاده از آبخوري هاي ناوداني از نو.ع قطره اي نيز استفاده شود تا بعدا مشكلي در اين رابطه به وجود نيايد.
حرارت سالن نگهداري را 22-20 درجه سانتي گراد با رطوبتي در حدود 60-55 درصد توصيه مي كنند. غذاي مخصوص مرغ هاي شاخدار پرورشي را بايد 3-2 هفته قبل از تغيير روش نگهداري در اختيار آنها گذاشت.
اولين تخم به طور معمول در سن 31 هفتگي گذاشته شده و راندمان گله در 34 هفتگي به 7 درصد و در 36 هفتگي به 85-80 درصد رسيده و تا 40 هفتگي تداوم يافته و سپس به زير 50 درصد كاهش مي يابد. پس از اين مرحله نرها با 8/1 كيلوگرم و ماده ها با 2/2-2 كيلوگرم آمده ذبح هستند.
در نگهداري جوجه ها براي پرواربندي، در مرحله نخست نياز حرارتي آنها بايد تامين گردد. ميزان اين حرارت 38-36 درجه سانتي گراد در هفته اول بوده كه هر هفته 3-2 درجه سانتي گراد آن را كاهش مي دهند.
اغلب مدت روشنايي را 16 ساعت از 24 ساعت توصيه مي نمايند، ولي اين مدت مي تواند 24 ساعته نيز باشد. آنچه كه مهم بوده و بايد به آن توجه داشت، خاموشي هاي مستمر و طولاني است كه نبايد پيش آيد، چون بر اثر آن، ترس بر پرنده ها مستولي شده و به يك گوشه هجوم برده نتجيتا تعداد زيادي از آنها بر اثر ازدحام تلف مي گردند. بهتر است منبع نور در 2 متري سطح كف سالن استقرار يابد. رطوبت نسبي هوا را در داخل سالن بايد بين 60-55 درصد ثابت نگهداشت.
آبخوري ها و دانخوري هاي كه براي مرغ ها به كار مي روند، مي شود براي مرغ هاي شاخدار نيز مورد استفاده قرار گيرند. از آن جا كه اين پرنده نسبت به ساير طيور ميزان زيادتري از غذا را حيف و ميل مي كند، لذا روي دانخوري ها را با فواصل معين، مفتول هاي فلزي نصب مي كنند تا از ريخت و پاش جلوگيري گردد.
طول دانخوري تا سن 2 هفتگي، 5/1 سانتي متر و از 7 هفتگي به بعد 5/2 سانتي متر براي هر قطعه كافي است. يك آبخوري سيفوني اتوماتيك معمولا براي 100 قطعه جوجه يكروزه كافي خواهد بود. از آن جا كه مرغ هاي شاخدار به مايكوز حساس هستند، لذا بستر بايد از مواد بسيار مرغوب و تميز انتخاب شود. براي اطمينان علاوه بر ضدعفوني بستر بايد از قارچ كش ها نيز استفاده كرد.
    
تغذيه و مواد مغذي

مطالعات كمي بر روي احتياجات مواد مغذي مرغ شاخدار صورت گرفته است. فرض كلي بر اين است كه احتياجات پروتئيني مرغان شاخدار بيشتر از مرغ هاي محلي است.
بلام ايتال، مقدار پروتئين را براي دوره 0 تا 4 هفتگي 24 تا 26 درصد، 4 تا 8 هفتگي 19 تا 20 درصد، 8 تا 12 هفتگي 16 درصد و يا كمتر از اين مقدار را توصيه كرده در حالي كه هوقوز و جان حداقل ميزان 21 درصد پروتئين در جيره ي استارتر و مقدار 17 درصد پروتئين جيره ي پس دان را توصيه كردند. تعداد زيادي از مواد غذايي مانند ذرت، كنجاله ي بادام زميني، كنجاله ي تخم پنبه و غيره را مي توان در فرمول غذايي جيره مرغان شاخدار در روش پرورش متراكم جاي داد.
تحقيقات نشان داده است كه عمده غذاي موجود در چينه دان مرغ شاخدار وحشي ذرت است و مي توان ذرت را در فرمول غذايي جيره ي مرغان شاخدار محسوب شده به نسبت 20 درصد در جيره ي پيش دان، 25 درصد جيره ي پس دان، 30 درصد جيره ي رشد، 50 درصد جيره ي خروس هاي بالغ و 70 درصد جيره ي مرغ هاي بالغ جايگزين كرد.
جدول زير مي تواند به عنوان راهنمايي براي جيره بندي غذاي مرغ هاي شاخدار مورد استفاده قرار گيرد.
نياز مرغ هاي شاخدار به مواد غذايي بر حسب (كالري 1983)
براي جلوگيري از حيف و ميل غذا توصيه مي شود كه آن را به صورت پلت درآورده و كنترل شده توزيع كنند. ميزان مصرف غذا در دوره تخمگذاري بين 110-100 گرم در روز براي هر قطعه است. مرغ هاي شاخدار تا سن 25 هفتگي تقريبا 12- 5/11 كيلوگرم در ماده ها و 10-8/9 كيلوگرم در نرها غذا مصرف مي نمايند. ضريب مصرف غذايي در نرها 4-1 است.
معمولا درصد تلفات مرغان شاخدار ناچيز و در حدود 3-1 درصد است. در اين رابطه تفاوت معني دار بين دو جنس وجود ندارد. براساس تحقيقات دي بست جنس نر تا سن 6- 4 هفتگي رشد سريعتري نسبت به جنس ماده داشته و در بين 14-10 هفتگي اين امر برعكس شده و ماده ها رشد سريعتري خواهند داشت. از سن 15 هفتگي تفاوت رشد در دو جنس كاملا مشخص گشته و به طوري كه همانند بلدرچين، كه جنس ماده سنگين تر است، در سن 30 هفتگي مرغ هاي شاخدار حدودا 300 گرم سنگين تر از جنس نر هستند.
لاشه مرغ هاي شاخدار را،تازه يا منجمد به بازار عرضه مي كنند. در فرانسه اين پرنده را در سنين مختلف براي اهداف گوناگون ذبح و به بازار مي فرستند.
 بيماري ها و تلفات

نشان داده شده است كه مرغان شاخدار بالغ نسبت به طيور ديگر مقاومت بيشتري نسبت به تعداد زيادي از بيماري هاي ويروسي و باكتريايي دارند، اما در يك گلر وارداتي از پلاستراي شيوع بيماري نيوكاسل در نيجريه گزارش شده است. بيماري نيوكاسل در جوجه هاي گوشتي بهتر از مرغ شاخدار ظاهر مي گردد. بيماري نيوكاسل در مرغان شاخداري كه در شرايط روستايي پرورش داده مي شوند 1307 درصد شيوع داشته است.
ويروس بيماري نيوكاسل كه از جوجه ها، مرغ ها و مرغان شاخدار گرفته شده بود به دو گروه از مرغان شاخدار تزريق شد. نتايج نشان داد كه مرغان شاخدار حساسيت بيشتري به سويه گرفته شده از مرغان نسبت به سويه هاي گرفته شده از مرغان شاخدار نشان دادند و اين آزمايش منجر به اين نتيجه شد كه احتمالا ممكن است مرغان شاخدار به همه ي سويه هاي ويروس نيوكاسل حساس نباشند. سويه هاي لننوژنيك و مزوژنيك باراميكسوويروس يك اثري روي مرغ شاخدار ندارند در حالي كه نوع ولوژنيك بر روي مرغ شاخدار اثر مي گذارد.
مرغ شاخدار بالغ به طور نسبي در مقايسه با مرغ ها و جوجه هاي بومي بيماري هاي كمتري دارد. مرغان شاخدار جوان به بيماري ها به خصوص در طول هفته هاي اول زندگي مقاوم نيستند.
فاكتورهاي مديريتي در هر دو نوع سيستم پرورش آزاد و متراكم نشان دادند كه تاثير مهمي در ايجاد تلفات دارند. مديريت ضعيف سبب ايجاد استرس، شرايط آب و هوايي بد و صدماتي به پرندگان مي شود.
چهارده نوع بيماري (ويروسي، باكتريايي، انگلي و كمبود تغذيه اي) كه دلايل مرگ و مير جوجه ها در شرايط پرورش متراكم بودند تشخيص داده شده اند.
بيماري هاي شناخته شده اصلي عبارت بودند از: كوكسيديوز، هلمينتازيس، سالمونلوز، امفاليتيز و سندرم خميدگي انگشتان پا (كمبود ويتامين) B2مشاهده شده اند. در شرايط پرورش آزاد مرگ جوجه ها قبل از سن 8 هفتگي بحراني و وخيم است، تلفات تا قبل از اين سن مي تواند به 60 درصد هم برسد.
از بين آزمايشات باكتريايي و ميكروبيولوژي، تعدادي از باكتري هاي بيماري زايي كه از بدن پرندگان مرده جدا شده بودند عبارتند از: ايكولاي، سالمونلا، گلبسيلا، پزودوموناس، پرتوزوآ و كانديداآلبيكن بودند.
عواملي كه سبب تلف شدن جوجه ها مي شدند شامل بيماري هاي دستگاه گوارش (80 درصد)، بيماري هاي دستگاه تنفسي (57 درصد)، بيماري هاي دستگاه ادراري (27 درصد) بودند، در حالي كه بيماري هاي كوكسيديوز (48 درصد)، هلمياتوس (39 درصد)، كلي باسيلوس (24 درصد)، سالمونلوز (23 درصد)، بورسيتز (20 درصد) و تريكوموناس (6 درصد) از عوامل اصلي تلفات در مرغ شاخدار جوان مي باشند.

 منبع:ماهنامه دام کشت و صنعت

جزوه درس پرورش پرندگان زینتی دوره کارشناسی طیور سال ۸۷

[ دوشنبه 9 مرداد1391 ] [ 1:37 ] [ عباس امانی ] [ ]